Yasama

Güçler Ayrılığı,
Denge ve Denetleme ile Yasama ve Yürütme İlişkileri

Türkiye’nin dünyadaki tüm hukuk devleti ve yönetişim endekslerinde gerilemesi, hukuk ve idari alanlarda kurumsal/yapısal bir erozyon gerçekleştiği ve Türkiye’nin ivedilikle reforma tabi tutulması gerektiği düşüncesini ortaya çıkarmıştır. Bu düşünce çerçevesinde Özgürlük Araştırmaları Derneği, National Endowment for Democracy’nin desteğiyle birlikte “Türkiye’de Yapısal Reformlar Projesini” başlattık. 

Bu projede Yasama, Yargı, Kamu İhale Rejimi, Kamu Personeli Rejimi ve Medya Bağımsızlığı olmak üzere beş ana kurum/yapı belirledik ve bu alanlardaki mevcut sorunların tanımlanması, somutlaştırılması ve olası reform önerilerinin paylaşılmasını amaçladık. Bu kapsamda, Prof. Dr. Ömer Faruk Gençkaya tarafından yazılan “Güçler Ayrılığı, Denge ve Denetleme ile Yasama ve Yürütme İlişkileri” adlı raporda, Türkiye’de mevcut düzendeki denge ve denetleme mekanizmasını, yasama ve yürütme ilişkilerini, güçler ayrılığı ilkesine değinerek ele alınmıştır. 

Raporda tespit edilen sorunlar:

1. Her bir erkin farklı niteliklerini dikkate alarak hukukun üstünlüğü çerçevesinde siyasal iktidarla farklı yollarla karşı karşıya gelmelerini ve her birinin bütünlüğünün gözetilmesini sağlayan bir ilke olan güçler ayrılığı ilkesinin zedelenmesidir. 

2. TBMM’nin gereksinim duyduğu yapı, usul ve süreçlerin iyi irdelenerek bir etki analizi yaklaşımıyla gündeme getirilmelidir. Başta İçtüzük olmak üzere, bütünsel bir yaklaşım ve işlevsel bir amaçla öneriler geliştirilmelidir. 

3. Anayasa değişikliği Türkiye’deki denge ve denetleme araçları konusundaki sorunlara çözüm getirememiştir.

Raporda önerilen çözümler şunlardır:

1. Anayasa değişikliği ile kapsamı genişletilen Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin kapsamı, yasalaşması ve denetlenmesinin yasamanın güçlendirilmesi bağlamında gözden geçirilmesi gereklidir.

2. Anayasa değişikliği ile kapsamı genişletilen Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin kapsamı, yasalaşması ve denetlenmesinin yasamanın güçlendirilmesi bağlamında gözden geçirilmelidir. 

3. Yasama yetkisinin devredilemezliği hükmünün dikkate alınarak, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ilgili komisyonlarda ayrıntılı müzakereler yoluyla yasalaşması sağlanmalıdır. 

4. Denetim araçlarından özellikle meclis araştırmasının yaygın ve etkin bir biçimde kullanılması, yürütmenin açık, şeffaf ve hesap verebilir bir yaklaşımla geliştirilmelidir. 

5.Başta bütçe görüşmeleri olmak üzere, yasamanın müzakere ve denetim kapasitesini artıracak, bütçe ve kesin hesap komisyonu gibi yapısal, kamu harcamalarının şeffaflık ve hesap verebilirlik gibi ilkesel yönlerinin etkin bir biçimde yaşama geçirilmelidir

6. İçtüzüğün yasama-yürütme ilişkilerini dikkate alarak, TBMM’nin özerkliğini ve denge ve denetleme konumunu önceleyen, verimlilik ve etkililik ilkelerine göre gözden geçirilmelidir.

7. TBMM’nin yasama işlevinin komisyon merkezli bir yaklaşımla yeniden düzenlenmelidir.

8. Tüm bu çözüm önerilerinin liberal demokratik ve özgürlükçü bir çerçevede, toplumsal barış, uzlaşma ve hukukun üstünlüğünü sağlayacak bir yaklaşımla ele alınması gereklidir. 

9. İçtüzük çerçevesinde, özel yasama yöntemleri olan torba kanun, temel kanun, “talimatlandırılmış tasarı”, “teklif görünümlü tasarı”, eski kanun yeni kanun gibi mevzuatı karmaşık, izlenmesi ve uygulanması zor olan uygulamalar yerine olağan yasama yöntemlerinin uygulanmalıdır.

RAPORTÖR

Prof. Dr. Ömer Faruk Gençkaya

Marmara Üniversitesi
İktisadi İdari Bilimler Fakültesi
Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi
İletişim: faruk.genckaya@marmara.edu.tr