Yargı

Hukukun Üstünlüğünü Sağlamak İçin Yargı Reformu Önerisi

Özgürlük Araştırmaları Derneği tarafından, National Endowment for Democracy ve Friedrich Naumann Vakfı- Türkiye Ofisi’nin desteğiyle birlikte beş ana kurum/yapıda mevcut sorunların tanımlanması ve somutlaştırılması amacıyla “Türkiye’de Yapısal Reformlar Projesi” başlatıldı.

Bu kapsamda ilgili kurumlarda mevcut sorunların tartışılmasının yanı sıra yapısal reformlara ilişkin çözüm önerileri geliştirilmiştir. Doç. Dr. Ali Rıza Çoban tarafından hazırlanan “Hukukun Üstünlüğünü Sağlamak İçin Yargı Reformu Önerisi” adlı rapor, yargı alanındaki sorunları ele alırken yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının hem kuvvetler ayrılığı ilkesi hem de denge ve denetleme mekanizması için önemine vurgu yapmıştır ve bütüncül bir şekilde önerileri getirmiştir.

Raporda tespit edilen sorunlar:

1. Türkiye yargısı hukuk devletinin güvencesi olma niteliğini büyük ölçüde kaybetmiş durumdadır..

2. Hâkim ve savcıların atama, tayin, terfi ve disiplin işlerini yürüten kurula hâkim olma, hayati bir siyasî çatışma alanı haline gelmiştir.

3. 2010 ve ardından 2017 anayasa değişiklikleri HSK’nın tüm üyelerinin siyasi etki altında atanmasını kaçınılmaz hale getirmiş; yargı bağımsızlığını büyük ölçüde zedelemiştir.

4. Anayasa Mahkemesinin tarafsızlığı ve bağımsızlığı tehlike altındadır.

5. Türkiye’de hukukun üstünlüğü kavramı, devlete tâbi olan bir hukukîlik olarak algılanmaktadır. Devletten önce gelen, devletin varlığını önceleyen dolayısıyla devletin de tâbi olması gereken bir hukukun üstünlüğü nosyonu ne yazık ki ülkemizde yerleşik değildir.

Raporda önerilen çözümler şunlardır:

1. Yargı teşkilâtı, yargının yönetimi, denetimi ve hesap verebilirliği, yargının yetkinliğini, tarafsızlığını ve bağımsızlığını güvence altına alacak şekilde yeniden düzenlenmelidir.

2. Bağımsızlık ve tarafsızlık kültürünü tüm hukukçuların kişiliğinin bir parçası haline getirmek için, daha öğrencilikten itibaren buna yönelik eğitim verilmesi sağlanmalıdır.

3. Nitelikli hukukçular yetiştirmek için öncelikle hukuk eğitimi yeni baştan ele alınmalı ve hukuk fakültelerinin sayısı kaliteli eğitimi garanti altına alacak makul bir sayıya indirilmelidir.

4. Hukuk meslekleri olan hâkimlik, savcılık ve avukatlığın mesleğe hazırlık eğitimi ciddiyetle ele alınmalıdır.

5. Stajla birleşik hukuk uygulama eğitimi bilimsel ölçütlere göre profesyonel eğiticiler eliyle yürütülmelidir.

6. Yargı mesleğini icra edecek kişilerin asgari bir yaşam tecrübesine sahip olması, mesleğe tamamen liyakat esasına göre kabul edilmesi ve mesleğe başlamadan önce kaliteli ve yeterli bir eğitim almalarını sağlanmalıdır.

7. Mesleğe kabul kesinlikle liyakat esasına göre yapılmalıdır. Liyakatin dışında hiçbir ölçüt kullanılmaması, fırsat eşitliği ve hukuk önünde eşitlik ilkelerine uygun olarak objektif ölçütlere göre mesleğe alım sağlanmalıdır.

8. Hâkimlik ve savcılık meslekleri birbirinden tamamen ayrılmalı; yargının yönetimi ve denetimini sağlamak üzere ayrı Hâkimler Kurulu ve Savcılar Kurulları oluşturulmalıdır.

RAPORTÖR

Doç. Dr. Ali Rıza Çoban

Anayasa hukuku ve temel haklar alanında yayınlanmış kitapları ve makaleleri bulunmaktadır. Mülkiyet hakları, ifade özgürlüğü, anayasa yapımı ve anayasa değişiklikleri, hukuk devleti, anayasa teorisi ve anayasa yargısı özel ilgi duyduğu ve yayınlarının yoğunlaştığı alanlardır. Çeşitli üniversitelerde Anayasa Hukuku, İnsan Hakları ve Devlet Teorisi dersleri yürütmüştür. 2017 yılından itibaren sivil toplumda faaliyet yürütmektedir. İfade özgürlüğü, hukuk devleti, yargı bağımsızlığı gibi alanlarda çeşitli projelerde yer almıştır.